Herstelkader rentederivaten (swap's)

Ruim 17.000 ondernemers waaronder ook zeker vele binnenvaartondernemers hebben in het verleden hun schip gefinancierd met rentederivaten, ook wel SWAP genoemd. Het waren destijds al financieringsproducten die door zogenaamde “treasury-specialisten” van de bank aan de man werden gebracht. Belangrijkste doel toen was het vastzetten (langdurig) van de rente waardoor dat risico was afgedekt.
In de afgelopen (crisis-)jaren werden ook andere vertaalslagen gemaakt van dit model van financiering van de onderneming. Er werden allerlei soorten opslagen bedacht vanwege de “onder water staande” schepen a.g.v. de crisis.

Afhankelijk van de rente-ontwikkelingen zou het product een positieve of negatieve waarde krijgen wanneer er tussentijds van werd afgezien. “Positief” als de rente zou stijgen en “negatief”, u raadt het al, wanneer de rente zou dalen. En, u weet het, de rente ging (fors) dalen waardoor van dit product niet later kon worden afgezien omdat dan die (enorme) “negatieve waarde” in rekening werd gebracht als een soort boete. De onrust en weerstand en zelfs agressie tegen deze derivaten-financiering groeiden de afgelopen jaren.

De Autoriteit Financiële Markten (AFM) heeft in december 2015 geconstateerd dat herbeoordelingen van rentederivatendossiers bij de zes betrokken banken onjuistheden en onvolledigheden bevatten. Conclusie hieruit was dat het proces van herbeoordelingen niet per 31 december 2015 door de banken kon worden afgesloten. Door externe, onafhankelijk deskundigen is de zogenaamde “Derivatencommissie” in het leven geroepen. Op 5 juli 2016 heeft deze commissie een zogenaamd “Uniform Herstelkader” opgesteld waaraan alle banken zich hebben verbonden. Op 19 december 2016 is dit Herstelkader definitief gemaakt.

Als voornaamste reden(en) voor het optuigen van Herstelkader Derivaten wordt door de Derivatencommissie het volgende aangegeven: “Ten aanzien van Rentederivaten geldt dat de MKB-klant behoefte heeft aan toereikende informatievoorziening over de werking van het Rentederivaat, in combinatie met een variabel rentende lening en de daaraan verbonden risico’s. Bij het beoordelen van de rentederivatenproblematiek is een terugkerend thema dat moeilijk is na te gaan of, en zo ja, in welke mate ontoereikende informatievoorziening aan een MKB-klant een schending van de zorgplicht van een bank oplevert. In het verlengde daarvan is evenzeer moeilijk na te gaan of, en zo ja in hoeverre, de betreffende MKB-klant daardoor schade heeft geleden. Bij het opstellen van het Herstelkader is daarom gezocht naar een integrale oplossing die een voor verreweg de meeste betrokkenen doeltreffende oplossing biedt”.

Voorwaarden Herstelkader
Om voor het Herstelkader in aanmerking te komen gelden 2 vereisten:

  1. Cliënten met een derivaat lopend tussen 1 april 2011 en 1 april 2014 worden actief, dat wil zeggen zonder initiatief van de cliënt, betrokken in de beoordeling onder het Herstelkader;
  2. Alleen “niet professionele en niet deskundige cliënten” komen in aanmerking.
    Kijkend naar de balanstotalen en gerealiseerde omzetten vallen de binnenvaartondernemers ruim onder dit criterium.

(vervolg)Stappen van het Herstelkader
Het herstel volgens het Herstelkader voorziet in het doorlopen van de volgende stappen:

  1. Voor zover zeer complexe (‘exotische’) derivaten niet geschikt zijn voor de MKB’er worden deze gecompenseerd. Dat wil zeggen, alle derivaten anders dan swap, cap, collar of swaption moeten worden omgezet in een “noodzakelijk substituut”.
  2. De deelnemende banken compenseren MKB’ers voor zover rentederivaten niet aansluiten bij de onderliggende leningen.
  3. De deelnemende banken bieden klanten een coulancevergoeding aan. Deze vergoeding bedraagt een gestaffeld percentage van de rente die de klant per saldo onder een renteswap aan de bank heeft betaald, en naar verwachting nog zal betalen, met een maximum van € 100.000. De coulancevergoeding is aangewezen omdat het “moeilijk is om na te gaan of in individuele gevallen een MKB’er ontoereikend is voorgelicht en zo ja of en hoeveel schade dan is ontstaan, mede gezien het aantal rentederivatendossiers en het belang van tijdige afwikkeling”.
  4. Onverwachte verhogingen van rente-opslagen aan klanten met een financiering in combinatie met een renteswap worden volledig vergoed. Volledig wil zeggen “uitsluitend voor dat gedeelte waarover geen coulancevergoeding verschuldigd is”.

Vóór de zomer 2017 zal iedere betrokkene bericht hebben ontvangen van de bank met de financiële vertaalslag van het Herstelkader. Dat zal inhoudelijk moeten worden beoordeeld en eventueel van commentaar moeten worden voorzien. Het is daarom niet verkeerd om nu (!) reeds berekeningen te laten maken door deskundigen waardoor iedereen klaar is voor de laatste onderhandelingen met de bank.

Er valt nog véél meer over deze problematiek te vertellen. In samenspraak met BLN zullen wij u via de nieuwsbrief op de hoogte houden.

Wim Onderdelinden